Autentyczność polskiego banknotu najlepiej oceniać kilkoma metodami jednocześnie: dotknij, popatrz, przechyl i sprawdź. W obiegu znajdują się zarówno starsze banknoty serii 1995, jak i egzemplarze zmodernizowane, dlatego poszczególne zabezpieczenia mogą się różnić.
Jak systematycznie sprawdzić banknot?
Banknoty emituje Narodowy Bank Polski, a ich produkcją zajmuje się Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych. Szybką ocenę można wykonać bez narzędzi, zwracając uwagę na kilka niezależnych cech:
- Dotknij – sprawdź wypukłość druku, szczególnie portretu, nominału, oznaczenia dla osób niewidomych i oznaczeń NBP.
- Popatrz – unieś banknot pod światło i poszukaj znaku wodnego, nitki zabezpieczającej oraz obrazu recto-verso.
- Przechyl – zmień kąt obserwacji, aby zobaczyć efekt kątowy, zmianę barwy rozety lub innego elementu optycznie zmiennego.
- Sprawdź – jeśli masz lupę albo lampę UV, obejrzyj mikrodruki i elementy widoczne w ultrafiolecie.
Pojedyncza cecha nie powinna przesądzać o autentyczności. Zużyty lub zabrudzony banknot może być trudniejszy do oceny, ale kilka zabezpieczeń powinno działać spójnie.
Jak działają podstawowe zabezpieczenia?
Staloryt, czyli wypukły druk
Staloryt pozostawia na papierze wyczuwalną fakturę. Przesuń opuszkami palców po portrecie, cyfrowym oznaczeniu nominału, nazwie emitenta oraz oznaczeniu dla osób niewidomych w lewym dolnym rogu. Powierzchnia banknotu nie powinna być całkowicie płaska.
Znak wodny i nitka zabezpieczająca
Po przytrzymaniu banknotu pod światło widoczny jest znak wodny. W zmodernizowanych banknotach przedstawia on portret władcy oraz cyfrowe oznaczenie nominału. Znak wodny powstaje dzięki różnicom w gęstości papieru, więc nie jest nadrukiem ani tłoczeniem.
W papierze znajduje się także nitka zabezpieczająca. Widać ją jako pionową, ciemną linię z oznaczeniem nominału i skrótem „ZŁ”. W starszych banknotach nie wszystkie szczegóły odpowiadają wersjom zmodernizowanym, dlatego porównywanie egzemplarza wyłącznie z najnowszym wzorem może prowadzić do błędnej oceny.
Recto-verso
Recto-verso tworzą fragmenty rysunku umieszczone po obu stronach banknotu. Oglądane pod światło, powinny dokładnie się uzupełniać i tworzyć koronę w owalu. Jeśli elementy są wyraźnie przesunięte, jest to powód do ostrożności.
Efekt kątowy
Aby sprawdzić efekt kątowy, trzymaj banknot płasko na wysokości wzroku, równolegle do podłoża, a następnie obróć go o około 90 stopni w prawo lub w lewo. W zależności od nominału pojawią się jasne lub ciemne cyfry, korona albo inne zmieniające się elementy.
Czym różnią się zabezpieczenia poszczególnych nominałów?
W zmodernizowanej serii zastosowano elementy charakterystyczne dla konkretnych nominałów. Ich wygląd przy zmianie kąta obserwacji przedstawia poniższe zestawienie:
| Nominał | Zabezpieczenie specyficzne | Oczekiwany efekt |
|---|---|---|
| 10 zł | Opalizujący pas | Turkusowy pas staje się naprzemiennie widoczny i niewidoczny |
| 20 zł | Opalizujący pas | Liliowy pas staje się naprzemiennie widoczny i niewidoczny |
| 50 zł | Stylizowana litera K | Płynna zmiana koloru z zielonego na niebieski |
| 100 zł | Rozeta | Zmiana koloru ze złotego na zielony |
| 200 zł | Tarcza herbowa z literą S | Zmiana koloru ze złotego na zielony |
| 500 zł | Szyszak husarski | Zmiana koloru z zielonego na niebieski |
Banknot 500 zł ma wymiary 150 × 75 mm. Na jego przedniej stronie znajduje się portret Jana III Sobieskiego, a na odwrotnej między innymi pałac w Wilanowie. Sam wygląd graficzny nie wystarcza jednak do potwierdzenia autentyczności, dlatego trzeba sprawdzić również zabezpieczenia.
Jak użyć lupy i lampy UV?
Pod lupą można odczytać mikrodruki umieszczone na przedniej i odwrotnej stronie banknotu. Wśród nich znajdują się między innymi litery „RP” oraz napisy „RZECZPOSPOLITA POLSKA” i „NARODOWY BANK POLSKI”. Tekst powinien być ostry, a nie rozmazany lub zastąpiony przypadkowym wzorem.
Światło ultrafioletowe ujawnia wybrane elementy graficzne, numerację oraz oznaczenie wartości nominalnej. Rozmieszczenie i wygląd tych elementów zależą od nominału, dlatego najlepiej porównywać banknot z aktualnymi materiałami NBP, a nie z przypadkowym zdjęciem znalezionym w internecie.
Co zrobić, gdy banknot budzi wątpliwości?
Nie przekazuj podejrzanego banknotu kolejnej osobie i nie próbuj nim płacić. Odłóż go, zapamiętaj, skąd go otrzymałeś, a następnie udaj się do banku. Autentyczność banknotu może potwierdzić pracownik banku, który dysponuje odpowiednim sprzętem i procedurą oceny.
W razie podejrzenia fałszerstwa nie niszcz banknotu. Jeśli sytuacja wskazuje na próbę oszustwa, można także powiadomić Policję. Szczególnej ostrożności wymagają banknoty z napisami typu „souvenir” lub innymi oznaczeniami wskazującymi, że nie są prawnym środkiem płatniczym.
