Hologram i farba zmienna optycznie (OVI) to dwa różne zabezpieczenia dokumentów i banknotów. Oba reagują na zmianę kąta patrzenia, ale hologram wykorzystuje dyfrakcję światła na mikrowzorach, a OVI – właściwości specjalnych pigmentów w warstwie farby. Najłatwiej rozpoznać je po sposobie wykonania: hologram jest zwykle osobną folią, natomiast OVI stanowi część nadruku.
Jak działa hologram?
Hologram zawiera bardzo drobne, uporządkowane struktury, na których światło ulega dyfrakcji. Oznacza to, że promienie rozchodzą się w określonych kierunkach i tworzą zmieniający się obraz. Podczas przechylania dokumentu można zobaczyć różne kolory, symbole, napisy albo wrażenie głębi.
Efekt nie ogranicza się więc do prostej zmiany barwy. W zależności od projektu hologram może sprawiać wrażenie trójwymiarowego, pokazywać naprzemienne motywy lub ujawniać elementy widoczne tylko przy określonym oświetleniu. W dokumentach zabezpieczenie to ma często postać:
- Plastra lub naklejki – osobnej warstwy przyklejonej do powierzchni dokumentu.
- Paska holograficznego – szerokiego elementu umieszczonego w strukturze banknotu lub karty.
- Foliowego okienka – przezroczystego albo częściowo przezroczystego obszaru z mikrowzorami.
Podczas oglądania hologramu warto zmieniać zarówno kąt dokumentu, jak i kierunek padania światła. Obraz powinien reagować wyraźną zmianą motywów lub kolorów, a sama folia może być wyczuwalna jako osobna warstwa.
Czym jest farba zmienna optycznie (OVI)?
Farba zmienna optycznie, określana skrótem OVI od angielskiego Optically Variable Ink, jest specjalistyczną farbą drukarską zawierającą pigmenty o szczególnych właściwościach optycznych. Ich ułożenie i budowa powodują zmianę obserwowanej barwy, gdy patrzymy na nadruk pod innym kątem.
W praktyce element wykonany OVI może zmieniać kolor na przykład z zielonego na fioletowy. Zjawisko wiąże się z interferencją światła w warstwie pigmentu. Nie powstaje jednak obraz o typowej holograficznej głębi. Zabezpieczenie pozostaje częścią nadruku, a nie przyklejoną folią.
Najważniejsze cechy OVI to:
- Technika druku – farba jest nanoszona bezpośrednio na papier, kartę lub inne podłoże.
- Zmiana barwy – kolor zależy od kąta obserwacji i oświetlenia.
- Płaska powierzchnia – element zwykle nie tworzy osobnego, foliowego reliefu.
OVI nie należy mylić ze zwykłą farbą metaliczną. Farba metalizowana może odbijać światło i dawać połysk, ale sama obecność metalicznego efektu nie oznacza zmiany koloru przy przechylaniu dokumentu.
Hologram a farba zmienna optycznie – najważniejsze różnice
Oba zabezpieczenia najlepiej oglądać po przechyleniu dokumentu. Różnica polega na tym, co dokładnie zmienia się pod wpływem światła: hologram pokazuje efekt wynikający z mikrostruktury folii, a OVI zmienia barwę dzięki pigmentom zawartym w farbie.
| Cecha | Hologram | Farba zmienna optycznie (OVI) |
|---|---|---|
| Technologia | Dyfrakcja światła na mikrowzorach | Właściwości pigmentów i interferencja światła |
| Sposób aplikacji | Najczęściej folia, pasek, plaster lub naklejka | Nadruk wykonany specjalistyczną farbą |
| Efekt wizualny | Głębia, zmienne obrazy, kolory i motywy | Przede wszystkim płynna zmiana barwy |
| Dotyk | Może być wyczuwalny jako osobna warstwa folii | Zwykle pozostaje częścią płaskiego nadruku |
Podczas szybkiej weryfikacji można zastosować dwa proste kryteria:
- Sprawdź powierzchnię – wyczuwalna krawędź lub osobna warstwa może wskazywać na hologram.
- Przechyl dokument – wyraźna zmiana koloru bez efektu obrazu przestrzennego jest typowa dla OVI.
W jednym dokumencie mogą występować oba zabezpieczenia. Przykładowo dowód osobisty może zawierać hologram w jednym miejscu oraz element wykonany farbą optycznie zmienną w innym. Dlatego ocena autentyczności nie powinna opierać się na pojedynczym szczególe. Należy porównać kilka zabezpieczeń przewidzianych dla danego wzoru dokumentu, w tym elementy widoczne pod światło, druk wyczuwalny dotykiem i mikrodruki.
Najkrócej: hologram to najczęściej foliowy element dyfrakcyjny z efektem głębi, a OVI to płaski nadruk zmieniający kolor pod różnym kątem.
